STERKE DIJKEN, VEILIGE TOEKOMST

Project Waalenburg

Archeologisch onderzoek naar de middeleeuwse dijk

Gepubliceerd op 2017-05-19 13:51:00

Archeologisch onderzoek naar de middeleeuwse dijk

De Combinatie Tessel werkt aan de versterking van de Waddenzeedijk op Texel voor het Hoogheemraadschap Hollands-Noorderkwartier. Vanaf het begin zijn de archeologen van Arcadis betrokken geweest als adviseur en directievoering voor archeologie, cultuurhistorie, aardkunde en het lakprofiel. Op het specialistisch vlak zijn de kenners ingehuurd van Archeologie West-Friesland voor het archeologisch onderzoek naar de middeleeuwse zeedijk van Texel door.

Enkele weken geleden is gestart met de bouw van een nieuwe spui door de zeedijk ter hoogte van fort De Schans bij Oudeschild. Voor dit gemaal moet dwars door de dijk een grote sleuf worden gegraven. Doorgravingen door functionerende zeedijken komen zelden voor en bieden een uitgelezen kans voor archeologisch onderzoek. Uit vooronderzoek en op basis van oud kaartmateriaal, was bekend dat hier zeer waarschijnlijk onder de huidige Delta dijk een middeleeuwse dijk zou liggen. Daarom is in de week van 8 tot en met 15 mei 2017 archeologisch onderzoek uitgevoerd om de historische dijk te documenteren.

De opgraving heeft boven verwachting mooie resultaten opgeleverd. Het positieve in deze is dat de werkzaamheden aan het gemaal gewoon door konden gaan tijdens het archeologische onderzoek en dat de archeologie kon worden getoond aan het massaal toegestroomde publiek op de open dag.

Hieronder wordt een voorlopige interpretatie van de archeologische resten gegeven.

Boeren uit de IJzertijd onder de kwelder

In de IJzertijd (800 v. Chr. -0) stond de zee ongeveer 1 m lager dan tegenwoordig. Dat betekende dat op meer plekken kon worden gewoond. Op 20 cm onder NAP is onder de dijk een deel van een nederzetting uit de Later IJzertijd gevonden (200 v. Chr -0). Het gaat om paalgaten van ingegraven staanders voor kleine gebouwen en aardewerk van kookpotten uit deze tijd. Omdat de zeespiegel langzaam steeg, liep steeds meer woongebied onder water en ontstond een kwelder. De laag van de kwelder onder de dijk is 40 cm dik. Deze liep in de middeleeuwen bij zeer hoog water onder. Het Marsdiep voerde in de late middeleeuwen steeds meer zeewater de Waddenzee in. Dat was nadelig voor de boeren en hun akkers. Daarom kregen de bewoners van Texel in 1350 toestemming om een zeedijk te bouwen.

De eerste zeedijk?

Of de historisch vermelde zeedijk ook de teruggevonden zeedijk is, moet nog blijken. Wel is archeologisch te zien dat op deze plek vanaf een hoogte van 0,2 m + NAP een ‘kade’ van 1 m hoog en 6 m breed werd gebouwd. Deze is opgebouwd uit gestapelde zandige kleizoden. Deze zijn gestoken in de gors, het buitendijkse land voor de dijk. Met een afdekkende schil van klei is de dijk 1,3 m hoog en 8 m breed, de kruin ligt op 1,5 m + NAP. De kruin van de dijk ligt dan op 1,7 m + NAP. Het voorland beschermde de dijk tegen de kracht van de golven.

Tijdens de stormvloed van 16-18 augustus 1590 werd het voorland weggeslagen en het zeewater aan de dijk werd zo diep dat een zeeschip kon afmeren. Op dat moment werd vermoedelijk een nieuwe wierriem gebouwd om de dijk te beschermen. Deze is wel 2 m breed. De wierriem is opgebouwd uit telkens opgebrachte lagen zeegras. De wierriem is verankerd met grote eiken en grenen palen uit Scandinavië zodat het wier niet wegdreef.

Wachttoren op de dijk voor de Schans

Achter de dijk werd in 1575 gedurende de 80-jarige Oorlog in opdracht van Willem van Oranje een groot fort gebouwd om de Rede van Texel te beschermen tegen de Spanjaarden. Rond 1621 werd hier een baksteen wachttoren aan toegevoegd. De toren was de militaire verbinding tussen de zee en het fort.

Ten tijde van de bouw van de wachttoren stak de dijk tot 2,2 m + NAP. De wachttoren is opgebouwd uit gele baksteen, Friese boeren geeltjes. De onderkant van de fundering rust op ingeslagen eiken palen. In en rond de toren zijn tabakspijpen, munten en musketkogels gevonden. Vanaf de weg onderaan de dijk ligt een opgaand pad. Dit pad is tevens een steunberm zodat de toren niet wegzakte. Gezien de enorme barst midden in het muurwerk is de toren langzaam van de dijk afgegleden. Wanneer de wachttoren is afgebroken is nog onbekend, de dijk ligt dan op 2,6 m + NAP.

Hunebedden in de dijk?

In 1731 voltrok zich een ramp. De verwoestende paalworm verspreidde zich in de Zuiderzee. Deze boormossel at alle palen op, de wierriem raakt zijn sterkte kwijt en staat op instorten. De dijk moest opnieuw worden beschermd. Dit gebeurde vanaf 1735 door aan de zeezijde op breekpuin grote stenen neer te leggen. Deze stenen werden op Texel niet gevonden en kwamen aanvankelijk uit Drenthe. Hunebedden werden gesloopt om met de stenen de zeedijken te beschermen. Later kwamen de stenen per schip uit Scandinavië.

Waterveiligheid, Deltahoogte

Met de laatste dijkversterking in de jaren ‘70 werd de dijk op Deltahoogte gebracht. Een grote hoeveelheid zeezand werd gestort op de kruin en aan de zeezijde van de dijk. Hiermee werd de dijk meer dan 40 m breed. De kruin ligt nu op 8,4 m + NAP. Een groot verschil met de eerste dijk uit 1350 van 6 m breed en 1 m hoog. De Texelaars waren zeer gebrand op sterke dijken, er was zelfs een actiecomité met een poster ‘Geen Lijken, Omhoog die Dijken’. Nu wordt er opnieuw gewerkt aan de waterveiligheid voor droge voeten binnen de dijk.

Lakprofiel

Van het profiel van de historische dijk wordt door Dr. Peter Vos van Deltares een lakprofiel gemaakt dat later in het museum Kaap Skil zal worden tentoongesteld.

Een lakprofiel is een sedimentafdruk uit een kern, bouwput of groevewand die is vastgelegd met profiellak en vervolgens is vastgelijmd op spaanplaat. Je kunt het zien als een 'natuurlijk schilderij van zand' dat aan de muur gehangen kan worden op tentoonstellingen, voor aardkundige studie, of thuis. Lakprofielen worden vooral gebruikt om sedimentaire structuren optimaal in beeld te brengen en te preserveren. In grof sediment dringt de lak dieper door dan in fijnkorrelig materiaal. Door dit indringingsverschil ontstaat er op het lakprofiel een sterk uitvergroot reliëf van grovere en fijnere laagjes. Zelfs fijne details in stroom- en golfribbels komen goed tot uiting.

Traditioneel werd in Nederland een synthetische profiellak gebruikt op tolueenbasis. Deze 'goede-slechte' lak gaf een goed resultaat maar was slecht voor de gezondheid. Het duurde bovendien weken voordat de sterke lakgeur was verdwenen. Verwerking binnen was eigenlijk niet mogelijk, en inmiddels is gebruik van deze lak verboden. Voor het maken van lakprofielen van gestoken boorkernen bij de Geologische Dienst werd de laatste jaren een lak op waterbasis gebruikt. Deze 'slechte-goede lak' was juist beter voor de gezondheid, maar gaf een minder goed resultaat. Reden genoeg om te zoeken naar een alternatieve lak. In Amerika vonden we een 'goede-goede' lak, aangemaakt door Vinac (polyvinylacetaat) op te lossen in aceton. Het Black Hills Institute, een groot paleontologisch opgravingsinstituut uit South Dakota, gebruikt deze lak als coating en om botfragmenten te lijmen. Op de opgravingslocatie van het skelet van Trix, de Tyrannosaurus rex die Naturalis in 2013 blootlegde in OostMontana (VS), hebben Jan Smit en Pim Kaskes van de VU deze lak in september 2014 mogen gebruiken bij hun sedimentologische opname. Kleiklasten en klimmende ribbels lieten fraai zien onder welke omstandigheden de T. rex was begraven. Onlangs is diezelfde lak ook in Nederland getest (bron: Dr. Peter Vos Geobrief oktober 2016).

Wegen langs de dijk weer open

16 november 2018 om 10:47

Afgelopen maandag 12 november is na maanden werk de Lancasterdijk langs het Wagejot tot aan de Stuifweg weer open gegaan voor al het verkeer...

Lees verder

Winnaar fotowedstrijd dijkversterking augustus

19 september 2018 om 14:47

De foto van Isra van Velzen is gekozen tot winnaar van de fotowedstrijd! De foto komt een maand lang te hangen in de haven van Oudeschild na...

Lees verder

Werkzaamheden t.p.v. noordelijke aansluiting Volharding

19 september 2018 om 14:32

De Combinatie Tessel voert in opdracht van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier de Waddenzeedijk versterking uit. Afgelopen maanden is...

Lees verder

Herstraten rijloper Oudeschild

19 september 2018 om 14:26

De Combinatie Tessel voert in opdracht van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier de Waddenzeedijk versterking uit. Bij u in de buurt is...

Lees verder

Enquête bouwcommunicatie en hinder beperkende maatregelen

19 april 2018 om 11:29

Begin 2018 heeft het onafhankelijke onderzoeksbureau Enneüs onderzoek uitgevoerd aangaande het omgevingsmanagement en de bouwcommunicatie v...

Lees verder

Werkzaamheden Oudeschild

19 april 2018 om 11:26

De dijk op Texel wordt versterkt. De Combinatie Tessel heeft de opdracht van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier gekregen deze werkza...

Lees verder

Inloopavond De Cockdorp

19 april 2018 om 11:25

De dijk op Texel wordt versterkt. De Combinatie Tessel heeft de opdracht van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier gekregen deze werkz...

Lees verder

Deadline Enquête uitgesteld tot 23 februari 2018

20 februari 2018 om 15:56

Onlangs heeft u mogelijk het verzoek gekregen voor deelname aan de enquête over de communicatie en hinder beleving van ons project. De dead...

Lees verder

Enquête bouwcommunicatie en hinder beperkende maatregelen

11 januari 2018 om 14:28

De dijk op Texel wordt versterkt. De Combinatie Tessel heeft de opdracht van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier gekregen deze werkza...

Lees verder

Fotowedstrijd

10 januari 2018 om 15:33

De fotowedstrijd zal aankomende zomerperiode weer van start gaan. Tot die tijd staat de Kiekcontainer bij project Waalenburg. Hier kunt u de...

Lees verder

Start 2018

10 januari 2018 om 15:13

Na de kerst is de Combinatie Tessel weer volop aan de slag met het realiseren van de dijkversterking op Texel. Dat is in Oudeschild alweer g...

Lees verder

Werkzaamheden Strand Ceres

20 september 2017 om 13:20

Vanaf komende week zal het strandje Ceres zijn afgesloten. Door werkzaamheden en transportverkeer aan de buitenzijde van de dijk is het niet...

Lees verder

Halve rijbaan afzetting Dijkmanshuizen

19 juli 2017 om 17:20

Aanstaande maandag wordt een halve rijbaan afzetting geplaatst ter hoogte van gemaal Dijkmanshuizen. Voor het vervangen van het gemaal wordt...

Lees verder

Calamiteitenoefening aanlanding Dijkmanshuizen

7 juli 2017 om 15:36

Maandagavond 3 juli heeft de brandweer in samenwerking met de KNRM een grootschalige calamiteitenoefening uitgevoerd. Voor het project de Wa...

Lees verder

Winnaars fotowedstrijd

20 juni 2017 om 8:03

...

Lees verder

Op pad met ecoloog Kees Verschoor: Hoe houden we rekening met flora en fauna tijdens de uitvoering van project Waddenzeedijk

2 juni 2017 om 12:41

Het broedseizoen is in volle gang en overal zijn jonge eendjes en lammetjes te zien. Ook de uitvoering van het project aan de Waddenzeedijk ...

Lees verder

Archeologisch onderzoek naar de middeleeuwse dijk

19 mei 2017 om 13:51

​ Archeologisch onderzoek naar de middeleeuwse dijk De Combinatie Tessel werkt aan de versterking van de Waddenzeedijk op Texel vo...

Lees verder

Bekijk het nieuwe gemaal bij De Schans in 3D

15 mei 2017 om 13:13

Op dit moment wordt er druk gebouwd aan het nieuwe gemaal bij De Schans. Via het door Tauw gemaakte 3D model kunt u alvast bekijken hoe het ...

Lees verder

Unieke vondst in hart van de dijk: Wierriem uit 1550-1730 bij gemaal De Schans

15 mei 2017 om 13:07

De werkzaamheden bij gemaal De Schans zijn in volle gang. Combinatie Tessel graaft in opdracht van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartie...

Lees verder

Zaterdag 20 mei 2017: Dag van de Bouw. Komt u kijken bij de werkzaamheden?

15 mei 2017 om 12:50

Combinatie Tessel en Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier nodigen u van harte uit bij de werkzaamheden aan de Waddenzeedijk op Texel. ...

Lees verder

Winnaar fotowedstrijd April

15 mei 2017 om 11:56

De foto van Maikel van der Gracht is gekozen tot winnaar van de fotowedstrijd! Zijn foto komt een maand lang in de haven van Oudeschild te h...

Lees verder

Jouw foto in de Haven van Oudeschild

5 april 2017 om 15:37

In Oudeschild is het werk gestart. Kom kijken naar de werkzaamheden in de haven vanaf het uitkijkpunt naast ’t Pakhuus (wordt geplaatst in...

Lees verder

Verkeersmaatregelen Oudeschild 18 april - oktober

4 april 2017 om 13:31

Vorig jaar zijn we gestart met de voorbereidende werkzaamheden voor de werkzaamheden in Oudeschild. Op dit moment worden door de netbeheerde...

Lees verder

Afsluiting Redoute 18 april tot en met 24 mei

21 maart 2017 om 15:49

Om de werkzaamheden voor de tweede fase van het gemaal De Schans uit te kunnen voeren wordt de Redoute afgesloten. Vanaf de Pontweg wordt ee...

Lees verder

Voorbereidende werkzaamheden Oudeschild

21 maart 2017 om 15:31

In Oudeschild zijn de netbeheerders begonnen met het verleggen van de kabels en leidingen als voorbereiding op de werkzaamheden in april. ...

Lees verder

Tweede Bewonersavond Oudeschild

20 maart 2017 om 9:38

Afgelopen maandag hebben we de werkzaamheden voor Oudeschild in meer detail toegelicht. Zoals u wellicht al gemerkt hebt zijn de netbeheerde...

Lees verder

Dag van de Bouw, 20 mei

20 maart 2017 om 9:18

Op de Dag van de Bouw zijn een groot aantal bouwprojecten in Nederland te bezoeken voor publiek. De leden van onder andere Bouwend Nederland...

Lees verder

Bewonersavond Oudeschild

14 december 2016 om 12:15

Om de uitvoering van de dijkversterking in Oudeschild voor te bereiden heeft de Combinatie Tessel de afgelopen periode onderzoek gedaan. Hie...

Lees verder

Start bouw van de aanlanding bij Dijkmanshuizen

26 oktober 2016 om 11:01

Begin november starten we met de bouw van de eerste aanlanding iets ten noorden van het gemaal Dijkmanshuizen. We richten op deze plek een l...

Lees verder

Start werkzaamheden Gemaal De Schans

24 oktober 2016 om 15:41

Bij het gemaal De Schans zijn we inmiddels gestart met de voorbereidingen van de werkzaamheden. De bouwplaats is ingericht en de bouwkuip vo...

Lees verder

Spiegelles Basisscholen op Texel

17 oktober 2016 om 16:09

We proberen de kilometers vrachtverkeer op het eiland te beperken. We zullen er echter niet aan ontkomen om voor de werkzaamheden aan de dij...

Lees verder

Building with Nature workshop

17 oktober 2016 om 15:38

De afgelopen maand hebben we onder begeleiding van Martin Baptist (Wageningen Marine Research) een aantal workshops gehouden naar de mogelij...

Lees verder

Verstuurde bewonersbrieven

13 september 2016 om 13:58

Rondom de werkzaamheden van de Dijk in Oudeschild hebben wij uiteraard diverse brieven naar bewoners in de buurt gestuurd. Hieronder kunt u ...

Lees verder

Voorbereidingen Gemaal de Schans

13 september 2016 om 11:52

Het gemaal De Schans wordt de komende jaren ook vernieuwd. De bouw van het gemaal wordt gefaseerd uitgevoerd....

Lees verder

Diverse onderzoeken op de dijk

1 juli 2016 om 10:45

Voor de start van de werkzaamheden aan de dijk wordt er de komende periode onderzoek gedaan naar de exacte samenstelling van de grond en het...

Lees verder

Werkzaamheden Dijk Oudeschild - 11 juli tot 15 juli

1 juli 2016 om 10:41

Er zijn werkzaamheden op de Dijk van Oudeschild. Hoe ziet de verkeerssituatie er uit van 11 juli tot 15 juli? ...

Lees verder

Werkzaamheden Dijk Oudeschild - 29 juni tot 5 juli

15 mei 2016 om 10:45

Wat verandert er aan de verkeerssituatie m.b.t. de werkzaamheden op de Dijk in Oudeschild van 29 juni tot 5 juli? ...

Lees verder

Werkzaamheden Haven Oudeschild

1 maart 2016 om 10:34

Ter voorbereiding op werkzaamheden aan de dijk wordt er de komende periode onderzoek uitgevoerd op de dijk. Dit is een onderzoek naar de aan...

Lees verder